Blog

Voor wie is de vraag?

06-05-2019

Voor theatermakers en scenaristen zijn Karakteropstellingen een uitstekende manier om verhalen en personages uit te diepen. Toch grijp ik tijdens een karakteropstelling soms ook terug op andere systemische werkvorm: een familieopstelling of een organisatieopstelling. Dat komt omdat achter de vraag van de vraaginbrenger vaak een tweede vraag schuilt, die dan om een net even andere aanpak vraagt.

In deze blog leg ik uit hoe dat precies in z’n werk gaat en welke vraag het beste past bij een specifieke systemische werkvorm.


Het werkgebied en de vraag

We willen te weten komen wie en wat we gaan opstellen en we willen tot een goede diagnose komen. Daarom onderzoek ik vooraf, in samenspraak met de vraagsteller, in welk systemisch veld (werkgebied) de vraag thuishoort.


Hiervoor kijken we allereerst naar het doel van een vraag. Bijvoorbeeld: Wie heeft er uiteindelijk baat bij het antwoord of een oplossing? Wat - of wie dient dit in een groter verband? Wat zou een meest fantastische oplossing zijn? 


Gaat het over fictieve personages en verhalen? Dan kan de vraag vast het beste onderzocht worden met een karakteropstelling. In andere gevallen kijken we of de vraag past in eenfamilie- of organisatieopstelling. En betreft het een autobiografisch verhaal, dan is er misschien eerst iets anders nodig.


Verschillende werkgebieden vertegenwoordigen andere systemen en hebben andere wetmatigheden. De representanten dienen in ieder werkgebied een ander doel. De vragen van de opsteller van de representanten beogen ook een ander doel en een ander resultaat.


Erkennen wat hoort bij persoonlijke of artistieke ontwikkeling

In een familie- of organisatieopstelling zorgen we voor balans, we scheppen orde en proberen spanning op te lossen.

In een karakteropstelling onderzoeken we met één doel: drama. De representanten representeren fictieve personages.


Gaat het om een autobiografisch verhaal? Dan hebben we enerzijds te maken met een vraag uit het familiesysteem (familieopstelling) en anderzijds met een artistiek vraag (karakteropstelling). In een vraag ligt soms de nadruk meer op persoonlijk onderzoek, soms meer op artistieke ontwikkeling.


Het heeft mijn voorkeur om de vraag dan eerst in een familieopstelling te onderzoeken (dat kan soms kort) en de betrokkenen te raadplegen over hun aandeel in verhaal. Daarna gaan we over naar een karakteropstelling. 


Sommige elementen uit een familiesysteem zijn wellicht helemaal niet blij met een script. Dat moeten we dan verder verkennen, of juist wel. Dan hebben zij misschien juist interessante informatie voor de karakteropstelling.


Hetzelfde geldt als bijvoorbeeld een gezelschap aan een verhaal werkt dat is gebaseerd op autobiografisch materiaal, bijvoorbeeld een familiedrama, of een verhaal uit een oorlog.

Wanneer er vragen over - of aan - een schrijver van het stuk zijn, dan kunnen we dat vragen aan zijn representant.


Ook onpersoonlijke elementen in de opstelling brengen we in het juiste werkgebied

Wanneer er een vraag is over creativiteit, rond een specifiek verlangen, over een specifieke vaardigheid of vakmanschap, dan plaatsen we de vraag ook (of eerst) in een familieopstelling.Hier ligt onze creatieve bron, onze essentie, hier komen we vandaan.


Heeft de vraag betrekking op een gezelschap? Betreft het een artistiek doel, de samenwerking, de productie, het leiderschap? Dan onderzoeken we de vraag in een organisatieopstelling.


Een fictief verhaal verhoudt zich in een opstelling niet zo goed met een persoonlijk verhaal. Personen en personages herkennen elkaar meestal gewoon niet. Door het uit te splitsen (er twee opstellingen van te maken), onderzoeken we de vraag op twee niveaus, ieder in de juiste context, in het juiste werkgebied.


Als begeleider kijk ik waar de energie in een werkgebied het sterkst is. Dat benoem ik en dan nodig ik de vraagsteller uit om in dat veld verder te kijken. Vanaf hier zoomen we verder in op de vraag of de kwestie. Vervolgens worden representanten gekozen en in de ruimte geplaatst.


Vaak is het zo dat hoe scherper de vraag is, hoe helderder de opstelling is.


Procesopstellingen, artistieke vragen vanuit een persoonlijke vraag, wens of behoefte

Soms is een vraag heel persoonlijk en dient deze tegelijk een artistiek doel. Het gaat hier dan meestal om het versterken van het zelfvertrouwen of om het vergroten van het bewustzijn van de vraagsteller. Het systemische onderzoek raakt hier enerzijds de creatieve bron of het vakmanschap van de vraagsteller en voedt anderzijds de wens naar een sterker verhaal of een andere vorm.


Een aantal voorbeelden voor een procesopstelling:


In een procesopstelling richten we ons, net als met familie- of organisatieopstellingen op heling, ontspanning en ordening.



Karakteropstellingen voor creatief onderzoek naar een verhaal en karakters

In een karakteropstelling gaat het, zoals eerder gezegd om fictie, het drama. We kijken naar de personages en het verhaal. Wat maakt het script sterker? Wat verdiept de karakters? Wat mist er? Wat kan er weg?


Voorbeelden voor een karakteropstelling:


Verhalen die vertelt willen worden

Wanneer we weten in welk systemisch veld de vraag thuishoort, dan weten we waar we de representanten in kunnen zetten. Dan kunnen we gericht onderzoek doen in een creatief proces, dan wel in een persoonlijk proces.


Mensen maken verhalen vanuit allerlei overwegingen met allerlei doelen in verschillende vormen. Soms wil het verhaal iets anders dan de maker. Soms is iemand anders eigenaar en moeten we wellicht nog iets erkennen voor het de wereld in mag. 


Als opsteller volg ik de energie van de vraag en kijken we samen achter de vraag. Wie is de vraagsteller eigenlijk? Wat heeft zij voor ogen? Wie is er (nog meer) gebaat bij een opstelling? Ik ben er altijd op uit om hiervoor een veilige, heldere bedding te bieden aan alle betrokkenen bij een opstelling.

Karakteropstellingen is een onderdeel van Hans Jeths Consultancy    

Copyright© 2020 Hans Jeths.  All rights reserved.        

OK

Deze website maakt gebruik van cookies. Zie ons Privacy Beleid voor meer informatie.